غزال زیاری: ماشین مرموز شرکت ASML، ۴۰۰ میلیون دلار قیمت دارد و شرکتهایی که پردازندههای گرافیکی تولید میکنند بدون این ماشین قادر به فعالیت نیستند. از سوی دیگر بدون پردازندههای گرافیکی، هوش مصنوعی وجود ندارد و در حال حاضر، اقتصاد هم بدون مفهوم هوش مصنوعی بیمعناست؛ هوشی که سرمایه سرمایهگذاران را میبلعد و از آن برای ساخت و گسترش دلهرهآور شرکتها و پیشبرد تمام فعالیتهای اقتصادی استفاده میکند. فعالیتهایی که شاید همه ما دوست نداشته باشیم، اما فعلاً چرخ زندگی ما را میچرخانند.
ویدیویی که از اسرار پرده برداشت
اخیراً یک ویدیوی جدید و ۵۵ دقیقهای در یوتیوب منتشرشده که درواقع عمیقترین و شفافترین توضیحی است که تا به امروز درباره این ماشین ۴۰۰ میلیون دلاری یعنی “سیستم لیتوگرافی اشعه ماوراءبنفش حدی (EUV) ” شرکت ASML ارائهشده است. در این ویدیو به این موارد پرداختهشده که این فناوری چگونه و چرا پدید آمد و چگونه کار میکند. این ویدیو توسط کانال وریتاسیوم (Veritasium)، کانال یوتیوبیِ مروج علم “درک مولر” ساخته شده است. این کانال کمی کمتر از ۲۰ میلیون مشترک دارد.
وریتاسیوم یک کانال قدرتمند اما نسبتاً تخصصی است ولی آنقدر شناخته شده هست که اجازه ورود به بخشهای تخصصی شرکت ASML را پیدا کند. ویدیوی منتشر شده در این کانال، در زمان نگارش این مقاله حدود ده میلیون بازدید داشت و جالب اینجاست که موضوعش دستکم برای عوام آنقدرها هم شناخته شده نیست و درباره لیتوگرافی ماوراءبنفش است.
البته در این ویدیو از حاشیههای اضافه و جذابیتهای کاذبی که ویدیوهای علمی را لوس میکنند، خبری نیست؛ با مخاطب مثل بچهها رفتار نشده و در آن شوخیهای بیمزه دیده نمیشود. فضای ویدیو، نشان میدهد که سازنده برای بینندگان احترام قائل است و میخواهد اطلاعات عمومی و دانش آنها بعد از تماشای این ویدیو افزایش یافته باشد.
در ویدیو شخصی به نام “کسپر مبیوس” به بازدید از بخش تخصصی شرکت ASML رفته است. احتمالاً شما هم با تماشای این ویدیو مثل بقیه بینندگان به قلب این ماشین ۴۰۰ میلیون دلاری خیره خواهید شد. بدین ترتیب میتوانید صافیِ ماوراییِ آینهها را ببینید و با جزئیات بشنوید که چطور قطرات قلع چکانده شده و توسط لیزر منفجر میشوند و چگونه نوری به درخشندگی یک ابرنواختر ساطع میکنند.
قطعاً برای دیدن همه اینها باید تلاش کنید و شکست بخورید تا واقعاً آزمایشهای ذهنی درباره دقت لیزر را درک کنید؛ صحبت درباره دقتی معادل هدف قرار دادن یک سکه روی ماه است و از آن مهمتر باید رقص تکهتکه خودِ ویفرهای GPU که درون ماشین در حال لیتوگرافی شدن هستند را تماشا کنید.
نگرانی آمریکاییها به واقعیت پیوست
زمانی قدرتمندان آمریکایی امیدوار بودند که چین هرگز نتواند به قدرت کامل GPU دست بیابد؛ اما به نظر میرسد دور نگهداشتن چین از تراشههای پیشرفته اخیراً از اولویت آنها خارجشده است.
از سوی دیگر چند هفته پیش مشخص شد که یک تیم چینی در شنژن، با جذب کارمندان ASML، نمونه اولیهای از این ماشین ۴۰۰ میلیون دلاری را ساخته و پیامدهای این ماجرا قطعاً تکاندهنده خواهد بود.
بدین ترتیب میتوان گفت که این ماشین ۴۰۰ میلیون دلاری، دیر یا زود جایگاهش بهعنوان جواهر درخشان اقتصاد تکنولوژی را از دست خواهد داد. قانون مور در حال پیشروی است؛ قدرت پردازندهها مدام بیشتر میشود و این ماشین ۴۰۰ میلیون دلاری هم مثل هر چیز دیگری، روزی تبدیل به زباله الکترونیکی خواهد شد.
حتی ما فاصله زمانی زیادی با ماشین ۱ میلیارد دلاری هم نداریم. پس همین حالا که ماشین ۴۰۰ میلیون دلاری همچنان ارزشمند است، دیدن ویدیوی مرتبط با نحوه کارکرد آن خالی از لطف نیست.
منبع: gizmodo
۵۸۳۲۱
