به گزارش اقتصادآنلاین، ادعای اخیر دونالد ترامپ مبنی بر اینکه ایران میتواند بخشی از منابع مالی آزادشده خود را صرف خرید گندم، ذرت و سایر محصولات کشاورزی آمریکایی کند، بار دیگر بحث تجارت کشاورزی میان تهران و واشنگتن را به صدر اخبار آورد. ترامپ تلاش دارد این ادعا را به عنوان یک فرصت صادراتی بزرگ و دستاوردی برای کشاورزان آمریکایی در رقابتهای سیاسی داخلی خود برجسته کند؛ اما واقعیتهای لجستیکی، اقتصادی و ژئوپلیتیک بازار ایران، روایت کاملاً متفاوتی را نشان میدهد.
بررسی زیرپوست بازار نهادههای دامی و غلات ایران نشان میدهد که با وجود چراغ سبزهای سیاسی واشنگتن، مسکو، برازیلیا و بوئنوسآیرس جای پای خود را در بازار ایران محکمتر از همیشه کردهاند و عملاً طرح آمریکا برای بازگشت به این بازار بزرگ با شکست مواجه شده است.
تجارت پشت دیوارهای تحریم؛ چرا آمریکا غایب بزرگ بازار ایران است؟
موضوع خرید محصولات کشاورزی از آمریکا پدیده جدیدی نیست. ایالات متحده از سال ۲۰۰۰ میلادی صادرات مواد غذایی و کشاورزی به ایران را تحت مجوزهای عمومی مجاز کرد و این اقلام اساسی از دایره تحریمهای مستقیم مستثنی شدند؛ کما اینکه معاملاتی نظیر خرید گندم در سال ۲۰۰۸ یا واردات سویا در سال ۲۰۱۸ گواه این امکان محدود است.
اما مانع اصلی کجاست؟ مجید موافق قدیری، عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی ایران، در این باره میگوید: «تحریمهای بانکی، موانع لجستیکی و ریسکهای ثانویه ناشی از تحریمها، محرکهای اصلی خروج آمریکا از بازار ایران هستند. تا زمانی که تضمینهای عملی برای پرداختهای مالی قابل اعتماد وجود نداشته باشد، تجارت با آمریکا جنبه اقتصادی نخواهد داشت و بیشتر به یک ابزار چانهزنی سیاسی شبیه است.»
در چنین شرایطی، بازار چند میلیون تنی نهادههای دامی ایران که پیش از انقلاب یکی از مقاصد اصلی کشاورزان آمریکایی بود، اکنون عملاً در انحصار رقبای واشنگتن قرار گرفته است.
مثلث طلایی ایران؛ روسیه، برزیل و آرژانتین جایگزین آمریکا شدند
در حالی که آمریکا با موانع خودساخته دستوپنجه نرم میکند، سه کشور روسیه، برزیل و آرژانتین به تامینکنندگان اصلی و استراتژیک غلات و نهادههای دامی ایران تبدیل شدهاند. مزیتهای این کشورها نسبت به ایالات متحده شامل موارد زیر است:
- هزینه لجستیک و حمل دریایی بسیار پایینتر: فاصله ترانزیتی بنادر روسیه در دریای خزر و حتی بنادر برزیل و آرژانتین تا بنادر خلیجفارس، هزینههای لجستیکی به مراتب کمتری را نسبت به بنادر اقیانوسی آمریکا تحمیل میکند. به عنوان مثال، ذرت برزیلی همواره با قیمت تمامشده ارزانتری به دست خریدار ایرانی میرسد.
- ریسک پایین مبادلات مالی: معامله با شرکای استراتژیک نظیر روسیه و برزیل به دلیل کانالهای مالی جایگزین، فاقد ریسکهای ناشی از تحریمهای ثانویه آمریکاست.
- تضمین ثبات در تامین: روسیه به عنوان یکی از همسایگان شمالی و برزیل به عنوان غول تولید سویا، زنجیره تامین پایداری را برای ایران ایجاد کردهاند.
البته محصولات آمریکایی به دلیل سیستم درجهبندی دقیق، پروتئین بالاتر و آلودگی کمتر، کیفیت بالاتری دارند که در صنایع دام و طیور بازدهی بهتری ایجاد میکند؛ اما کارشناسان معتقدند این برتری کیفی، بدون تخفیفهای ویژه یا تسهیلات بانکی فعال، هزینه اضافی خرید از آمریکا را توجیه نمیکند.
بازار ۸ میلیارد دلاری نهادههای دامی ایران؛ پتانسیلی که از دست ترامپ رفت
ایران به دلیل چالشهای نیمقرن اخیر در حوزه منابع آبی و رشد سریع جمعیت، به یکی از بزرگترین واردکنندگان غلات و نهادههای دامی در منطقه تبدیل شده است. آمارها نشان میدهد که تنها در سال گذشته، بیش از ۲۰ میلیون تن نهاده دامی به ارزش حدود ۸ میلیارد دلار (بهویژه ذرت، جو دامی و کنجاله سویا) وارد کشور شده است.
تصاحب این بازار بزرگ برای کشاورزان ایالتهای کلیدی آمریکا که پایگاه رای دونالد ترامپ محسوب میشوند، اهمیت حیاتی دارد. به همین دلیل است که ترامپ با مانور روی منابع آزادشده ایران، سعی دارد برای کشاورزان آمریکایی بازارسازی کند. اما تا زمانی که سیاست تحریمی واشنگتن ساختار بانکی را قفل کرده است، این ادعاها چیزی فراتر از کارتهای بازی در انتخابات داخلی آمریکا نخواهد بود.
کشت فراسرزمینی و برنامه هفتم توسعه؛ نقشه راه ایران برای کاهش وابستگی
ایران برای بیاثر کردن تهدیدهای حوزه امنیت غذایی، مسیرهای موازی دیگری را نیز دنبال میکند:
- کشت فراسرزمینی: سرمایهگذاری برای تولید غلات در کشورهای همسایه و همسو جهت واردات ارزانتر.
- برنامه هفتم پیشرفت: تمرکز بر ارتقای بهرهوری کارخانجات خوراک دام داخلی و جلوگیری از خامفروشی نهادهها.
- تنوعبخشی به مبادی ورودی: انعقاد قراردادهای بلندمدت با کشورهایی نظیر قزاقستان، روسیه و آرژانتین و بهبود زیرساختهای لجستیکی در بنادر کلیدی کشور.
هرچند بهبود روابط تجاری و کاهش محدودیتهای بانکی میتواند پای نهادههای دامی باکیفیت آمریکایی (مانند ذرت، سویا و ریزمغذیها) را به بازار ایران باز کند، اما در شرایط فعلی ساختار تجاری ایران بر پایه شرکای کمریسکتر مانند روسیه و برزیل تنظیم شده است. به نظر میرسد نقشه تحریمی آمریکا که قرار بود ایران را در تنگنای تامین غذایی قرار دهد، عملاً با چرخش ایران به سمت بازارهای جایگزین خنثی شده و صادرکنندگان آمریکایی را از یکی از جذابترین بازارهای خاورمیانه محروم کرده است.
